Hoe ontstaan?

Het concept gezondheid

Om het nieuwe concept gezondheid te begrijpen, lichten we eerst de definitie gezondheid van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) toe. Zij definieert tot op heden gezondheid als 'een toestand van volledig lichamelijk, geestelijk en maatschappelijk welzijn en niet slechts de afwezigheid van ziekte of andere lichamelijke gebreken.' 

Deze benadering werd in 1948 geformuleerd als reactie op de horror van Tweede Wereldoorlog, maar is utopisch en op bepaalde vlakken achterhaald. De WHO-definitie wordt al langer kritisch in vraag gesteld. Toch, werd ze tot op vandaag niet aangepast.

De huidige definitie van gezondheid

De huidige definitie legt de focus op drie componenten (lichamelijk, geestelijk & maatschappelijk) waar volledig aan voldaan moet zijn. Dit betekent dat het merendeel van de bevolking nooit gezond kan zijn volgens de definitie. Zelfs als je geen ziekte hebt, doen zich gebeurtenissen voor (bv. echtscheiding of overlijden van een dierbare) waardoor het tijdelijk niet goed gaat.

Daarbij kampt de WHO-definitie met maatschappelijke evoluties zoals het opkomen van chronische aandoeningen, burn-outs en stress, en socio-demografische veranderingen (bv. vergrijzing). Dit impliceert dat het aantal personen met chronische en complexere aandoeningen beduidend zal toenemen. Volgens de WHO-definitie zal in de toekomst dus een steeds toenemend aantal mensen als ‘niet gezond’ worden bestempeld. Het impliciete appel is dat je mensen moet blijven doorbehandelen tot ze een toestand van compleet welbevinden hebben bereikt. Dat kan niet de bedoeling zijn.

Een mogelijk antwoord

Als antwoord op de maatschappelijke tendensen en de kritieken op de WHO-definitie werd in 1986 ‘The Ottawa Charter for Health Promotion’ opgesteld. Dit geeft weer dat gezondheidsbevordering het proces is waardoor mensen of groepen van mensen in staat gesteld worden om meer controle te verwerven over de determinanten van hun gezondheid, om zo hun gezondheid te verbeteren.

Het charter herformuleert de WHO-definitie niet, maar belichaamt wel hoe er over gezondheid in de praktijk kan worden nagedacht. Het charter beschouwt gezondheid niet als een doel op zich, maar als een proces. Het benadrukt de rol en het belang van de omgeving in het proces van gezondheidsbevordering.

Ontstaan van het concept Positieve Gezondheid

Sinds 2009 werkt Machteld Huber aan de ontwikkeling van een nieuw concept van gezondheid, dat nog een stap verder gaat dan het Ottawa Charter. Daar zijn tal van experts, zorgprofessionals en burgers bij betrokken. 

Het concept is voortgekomen uit verkennend wetenschappelijk onderzoek en wordt de komende jaren op basis van ervaringen steeds verder uitgewerkt. 

Internationale conferentie

In 2009 organiseerde Huber samen met de Gezondheidsraad en ZonMw een tweedaagse internationale conferentie. Wereldwijd bogen tal van experts zich over de definitie van gezondheid. 

Hun inzichten leidden tot het nieuwe concept: gezondheid als het vermogen je aan te passen en je eigen regie te voeren, in het licht van de sociale, fysieke en emotionele uitdagingen van het leven. 

Tweeduizend mensen en hun gezondheidsopvattingen

Huber legde vervolgens het concept voor aan 140 patiënten, behandelaars, beleidsmakers, burgers, gezondheidsbevorderaars, onderzoekers en verzekeraars. Aan hen werd gevraagd aan te geven waar zij naar kijken om te beoordelen of iemand gezond is. 

Dat leverde maar liefst 566 gezondheidsindicatoren op. Huber bracht deze indicatoren terug tot de kern: de zes dimensies van gezondheid. 

Deze werden vervolgens opnieuw voorgelegd aan deze groepen, maar nu aan bijna tweeduizend vertegenwoordigers daarvan. 

Opvallende verschillen patiënten en professionals

Een essentiële bevinding in het onderzoekstraject van Huber is dat de verschillende betrokkenen heel verschillend denken over de waarde van elke dimensie van gezondheid.

Zorgprofessionals, vooral artsen en beleidsmakers, hechten veel belang aan lichaamsfuncties zoals klachten en conditie. 

Patiënten vinden alle dimensies belangrijk, dus ook kwaliteit van leven en zingeving. Door de nadruk te leggen op veerkracht en eigen regie, voelen patiënten zich in hun kracht aangesproken en niet uitsluitend benaderd als zieke. 

Huber koos de brede opvatting van de patiënten als uitwerking, noemde die Positieve Gezondheid en visualiseerde die in het Spinnenweb dat het werken met Positieve Gezondheid mogelijk maakt. 

Waardering gedachtegoed

In 2011 publiceerde het British Medical Journal het artikel over het nieuwe dynamische concept van gezondheid van Machteld Huber en anderen. Een jaar later ontving Huber de ZonMw-Parel voor haar toonaangevende initiatief. 

In 2014 promoveerde ze op het concept van Positieve Gezondheid. In 2016 verscheen haar artikel over de uitwerking in Positive Health. 

Ga ook naar